गाईजात्रा पर्व आज देशभर मनाइँदै
काठमाडौँ । परम्परागत सांस्कृतिक पर्व गाईजात्रा आज काठमाडौं उपत्यकासहित देशभर विविध कार्यक्रमहरूको आयोजना गरी श्रद्धाभावका साथ मनाइँदैछ । यो पर्व प्रत्येक वर्ष भाद्र कृष्ण प्रतिपदादेखि अष्टमीसम्म आठ दिनसम्म मनाउने चलन छ ।
एक वर्षभित्र दिवंगत भएका आफन्तहरूको सम्झनामा गाई वा गाईको स्वरूपमा सिँगारिएका मानिसहरूलाई नगर परिक्रमा गराइन्छ । सहभागीहरूले दूध, फलफूल, चिउरा, दही, रोटी, अन्न र द्रव्य दान गर्दै दिवंगत आत्माको चिरशान्तिको कामना गर्छन् । धार्मिक मान्यता अनुसार यस दिनको परिक्रमाले मृत आत्माहरू गाईको पुच्छर समाई वैतरणी नदी पार गर्न सफल हुन्छन् ।
यो पर्वको सुरुवात मल्लकालीन राजा प्रताप मल्लले गरेकाले ऐतिहासिक महत्वसमेत छ । आफ्नो छोरा गुमाउँदा शोकमा डुबेकी रानीलाई समाजमा यस्ता पीडा सबैले भोग्ने हुन्छन् भन्ने देखाउन उनले राजधानीवासीहरूलाई दिवंगत आफन्तको सम्झनामा गाईजात्रा निकाल्न आदेश दिएका थिए । पछि उनले रानीको मन बुझाउन हास्यव्यङ्ग्य र प्रहसनात्मक कार्यक्रमहरूको आयोजना गर्न निर्देशन दिएपछि, गाईजात्रा सामाजिक व्यङ्ग्य र मनोरञ्जनको पर्वका रूपमा पनि प्रसिद्ध भयो ।
त्यतिबेलादेखि नै गाईजात्राको रथयात्रा हनुमानढोकास्थित राजदरबार हुँदै जानुपर्ने परम्परा आजसम्म कायम छ। यद्यपि देशका अन्य शहरहरूमा पनि गाईजात्रा मनाइन्छ, काठमाडौं उपत्यकामा यसको विशेष रौनक देखिन्छ।
पर्वको अवसरमा परम्परागत नाचगान, भेषभूषा, प्रहसन र व्यङ्ग्यात्मक कार्यक्रम आयोजना हुने गर्छन् । साथै, दिवंगत आत्माको सम्झनामा रामायणका करुण रसयुक्त गीतहरू पनि गाइन्छन् ।
गाईजात्रा केवल शोक मनाउने पर्व नभई, समाजका विकृति, विसंगति र अनुचित क्रियाकलापहरूलाई व्यङ्ग्यमार्फत उजागर गर्ने माध्यमका रूपमा समेत स्थापित हुँदै गएको छ ।
